SMAN-faillissement: Waarnemend huisartsen lopen tienduizenden euro’s mis (en praktijkhouders kunnen de rekening krijgen)

SMAN-faillissement treft huisartsen

Het faillissement van SMAN Waarnemingen B.V. treft tientallen waarnemend huisartsen die plots met onbetaalde declaraties zitten. Het intermediair-model dat SMAN als “volledig DBA-proof” presenteerde, lijkt een juridisch mijnenveld. Voor waarnemend huisartsen die betaald willen worden, zijn er drie routes die ik hieronder uitwerk. Voor praktijkhoudend huisartsen dreigt een groot risico: een naheffingsaanslag van de Belastingdienst voor niet-afgedragen loonheffing en sociale premies. Voor beide partijen is het belangrijk om duidelijkheid te krijgen over hun juridische positie. In deze blog geef ik daarvoor een voorzet.

Het SMAN-model: te mooi om waar te zijn?

SMAN Waarnemingen presenteerde zichzelf als intermediair die waarnemend huisartsen “juridisch correct en volledig DBA-proof” koppelde aan praktijkhoudend huisartsen.
De constructie leek simpel: de waarnemend huisarts blijft zelfstandig ondernemer zonder gezagsverhouding, de praktijkhoudend huisarts krijgt vervanging zonder werkgeversverplichtingen en SMAN regelt de administratie.
Maar op 28 januari 2026 bleek SMAN zijn eigen faillissement aangevraagd te hebben.
Acute betalingsproblemen, weggevallen financiering en waarschijnlijk een lege boedel. Terwijl de praktijkhouders wel aan SMAN hebben betaald, zitten de waarnemend huisartsen die via SMAN werkten nu met onbetaalde declaraties van € 10.000 tot € 30.000. De hamvraag is: waar haal je je geld?

Route 1: Faillissementsvordering (kans van slagen: zeer laag)

De meest voor de hand liggende route is een vordering in het faillissement indienen bij de curator. Je bent concurrent schuldeiser en krijgt een percentage uit de boedel. Het probleem: De boedel is vermoedelijk leeg. SMAN is failliet gegaan doordat externe financiering wegviel. Als er al vermogen is, gaan preferente schuldeisers (Belastingdienst, werknemers) voor. Voor concurrente schuldeisers blijft vaak niets over. Conclusie: Indienen moet (om je rechten veilig te stellen), maar verwacht hier geen geld van.

Route 2: Arbeidsovereenkomst met praktijkhoudend huisarts (kans van slagen: matig)

De tweede route is juridisch scherper: betoog dat je niet voor SMAN werkte, maar voor de praktijkhoudend huisarts zelf. Als er feitelijk sprake was van een arbeidsovereenkomst tussen jou en de praktijk, dan moet de huisartsenpraktijk betalen.
Juridische toets: Was er sprake van gezag, loon en arbeid tussen jou en de praktijkhoudend huisarts? Indicatoren:

• Vaste werkdagen (elke maandag en donderdag = inroostering)
• Gebruik van systemen, voorraden, materialen van de praktijk
• Deelname aan teambesprekingen, borrels, sociale activiteiten
• Geen eigen ondernemersrisico (SMAN droeg betalingsrisico)

In veel gevallen zijn deze factoren aanwezig. Dat maakt een arbeidsovereenkomst verdedigbaar, ook al noemden partijen het anders.

Het probleem voor de praktijkhoudend huisarts: Als de rechter oordeelt dat er een arbeidsovereenkomst was, moet de praktijk volledig betalen. Dit kan de werkrelatie onder druk zetten, vooral als de waarnemend huisarts de samenwerking wil voortzetten.

Route 3: De Helpling-route (kans van slagen: redelijk)

De derde route is de meest innovatieve en strategisch aantrekkelijke: de loongarantieregeling via het UWV. Deze route is gebaseerd op recent arrest van de Hoge Raad.

Het Helpling-arrest: platforms als werkgever

In januari 2025 oordeelde de Hoge Raad (zaaknummer: ECLI:NL:HR:2025:543) over schoonmaakplatform Helpling. De vraag: Wie is de werkgever? Het platform, of de particulier die de schoonmaker inhuurt? De Hoge Raad oordeelde: “De uitzendovereenkomst is daarmee een bijzondere arbeidsovereenkomst. Karakteristiek voor de uitzendovereenkomst is dat de werknemer werkzaamheden verricht onder toezicht en leiding van de inlener. Toezicht en leiding vormt daarmee (een deel van) het gezag, dat normaal gesproken door de werkgever wordt uitgeoefend.” Cruciale conclusie: Helpling was de werkgever via een uitzendovereenkomst. De schoonmaker werkte wel onder toezicht van het huishouden (inlener), maar Helpling was de werkgever die loon betaalde en contractuele verhoudingen regelde.

Toepassing op SMAN-waarnemers

De parallel met SMAN is opmerkelijk:

Element	Helpling (uitzendovereenkomst)	SMAN-waarnemers
Intermediair	Helpling regelt contracten en betaling	SMAN regelt contracten en betaling
Terbeschikkingstelling	Schoonmaker naar huishouden	Waarnemer naar praktijk
Toezicht en leiding	Door huishouden (inlener)	Door praktijkhoudend huisarts?
Betalingsverkeer	Via platform (Stripe)	Via SMAN (60 dagen termijn)

Op grond van art. 7:690 BW is de uitzendovereenkomst “de arbeidsovereenkomst waarbij de werknemer door de werkgever, in het kader van de uitoefening van het beroep of bedrijf van de werkgever ter beschikking wordt gesteld van een derde om krachtens een door deze aan de werkgever verstrekte opdracht arbeid te verrichten onder toezicht en leiding van de derde.” Dit past precies op de SMAN-constructie: SMAN (werkgever) stelt de waarnemer ter beschikking aan de praktijkhoudend huisarts (derde), de waarnemer werkt onder toezicht en leiding van de praktijk en SMAN regelt het betalingsverkeer.

De loongarantieregeling: het UWV betaalt

Als tussen SMAN en de waarnemer een uitzendovereenkomst van kracht is, dan heeft de waarnemer recht op de loongarantieregeling. Art. 61 Werkloosheidswet bepaalt: “Een werknemer heeft recht op uitkering op grond van dit hoofdstuk, indien hij van een werkgever, die in staat van faillissement is verklaard (…) loon, vakantiegeld, of vakantiebijslag te vorderen heeft“.

1.  Voordeel: Het UWV betaalt het achterstallige loon, onafhankelijk van de lege SMAN-boedel. De waarnemer kan de werkrelatie met de praktijkhoudend huisarts behouden, want de vordering loopt niet tegen hem/haar.
2. Nadeel: Het UWV moet overtuigd worden dat er een uitzendovereenkomst was, niet een overeenkomst van opdracht. Hier is juridische onderbouwing cruciaal.

Het Uber-tegenwicht: niet alle platforms zijn werkgevers

In januari 2026 oordeelde het Gerechtshof Amsterdam in ECLI:NL:GHAMS:2026:163 dat taxichauffeurs op een platform geen werknemers zijn maar zelfstandige ondernemers. Het hof wees op factoren zoals: “grote vrijheid hebben in het accepteren van ritten, kunnen kiezen welke auto zij gebruiken, voor meerdere platforms tegelijk kunnen werken, en substantieel commercieel risico lopen.” Het verschil met Helpling en SMAN is cruciaal: Uber-chauffeurs hebben echte ondernemersvrijheid (eigen auto, meerdere platforms, zelf beslissen wanneer zij werken). SMAN-waarnemers hebben dat niet: zij werken vaak op vaste dagen in de praktijk, met de systemen en middelen van de praktijk en SMAN draagt het betalingsrisico. Als de waarnemer ziek is, meldt hij zich simpelweg ziek bij de praktijkhouder en is het aan de praktijkhouder om vervanging te regelen. Uit de Uber-uitspraak volgt ook dat alle arbeidsrelaties individueel beoordeeld moeten worden. Je kan dit niet voor groepen ineens beoordelen. De vraag hoe een concrete relatie moet worden beoordeeld, is dus zeer casuïstisch en sterk afhankelijk van de feiten.

 Mijn conclusie: De Helpling-route is juridisch verdedigbaar en strategisch aantrekkelijk. De feiten van SMAN-waarnemers lijken meer op de casus van Helpling (uitzendovereenkomst) dan op die van Uber (zelfstandig ondernemerschap).

Het grote risico voor praktijkhoudend huisartsen: inlenersaansprakelijkheid

Hier wordt het grimmig voor praktijkhoudend huisartsen. Als een waarnemer met succes de Helpling-route bewandelt en het UWV erkent dat er een uitzendovereenkomst was, volgt een fiscale cascade.

De juridische val: art. 34 Invorderingswet 1990

Art. 34 Invorderingswet 1990 bepaalt: “Ingeval een werknemer (…) door [de uitlener] ter beschikking is gesteld aan een derde, de inlener, om onder diens toezicht of leiding werkzaam te zijn, is de inlener hoofdelijk aansprakelijk voor de loonbelasting welke de uitlener verschuldigd is in verband met het verrichten van die werkzaamheden“.

Wat betekent dit?
Als SMAN (uitlener) de waarnemer (werknemer) ter beschikking stelt aan de praktijkhoudend huisarts (inlener), dan is de praktijkhoudend huisarts hoofdelijk aansprakelijk voor de loonheffing en sociale premies die SMAN had moeten afdragen maar niet deed. Het probleem is dan dat SMAN de constructie presenteerde als “DBA-proof” en geen loonheffing of sociale premies afdroeg. SMAN ging uit van zelfstandigen zonder dienstverband. Als achteraf blijkt dat er wel een uitzendovereenkomst was, ontstaat een retroactieve belastingschuld. SMAN kan die niet betalen (failliet), dus de Belastingdienst kan aankloppen aan bij de praktijkhoudend huisarts.

De omvang: Aanzienlijk

De aansprakelijkheid omvat:

• Loonheffing (loonbelasting + premies volksverzekeringen): 36-52% van brutoloon
• Werkgeverspremies (WW, WIA, ZVW): 20-25% van brutoloon
• Heffingsrente vanaf het moment dat de premies verschuldigd waren
• Mogelijk verzuimboetes

Als een waarnemer een jaar voor de praktijk werkte tegen € 75.000 bruto, bedraagt de niet-afgedragen loonheffing en premies circa € 35.000. Plus rente en mogelijk boetes.

Verweren: allemaal zwak

Praktijkhoudend huisartsen zullen zich verweren met:

1. “Ik vertrouwde op SMAN’s garantie dat het DBA-proof was”
   Dat verweer faalt. Art. 34 Invorderingswet geeft objectieve aansprakelijkheid. Goede trouw is geen wettelijk verweer.
2. “Ik heb al aan SMAN betaald”
   Ook dat verweer faalt.
   Betaling aan een onbevoegde (die niet afdraagt) bevrijdt niet.
3. “Er was geen uitzendovereenkomst”
   Verweer faalt als het UWV of rechter de uitzendovereenkomst al erkend heeft voor de loongarantieregeling.

De enige bescherming: de G-rekening

Art. 34 lid 3 Invorderingswet biedt één vrijwaring: “Indien een inlener (…) een bedrag heeft overgemaakt op een rekening die door die uitlener ten behoeve van de betaling van loonbelasting, omzetbelasting en sociale verzekeringspremies wordt gehouden bij een financiële onderneming (…), wordt de aansprakelijkheid verminderd met dat bedrag“.

Maar dit moet vooraf gebeuren. Praktijkhoudend huisartsen die rechtstreeks aan SMAN betaalden (niet op een G-rekening), hebben deze bescherming niet.

Wat nu?

Voor waarnemend huisartsen

1. Melding bij UWV binnen een week na kennisname faillissement.
2. Faillissementsvordering indienen bij curator (zelfs als verwachting laag is).
3. Juridische analyse van de drie routes: welke past het best bij jouw feitelijke situatie?.
4. Overleg met praktijkhoudend huisarts over minnelijke regeling (als je de relatie wilt behouden).

Voor praktijkhoudend huisartsen

1. Inventariseer exposure: hoeveel heb je via SMAN betaald? Dat is de potentiële naheffingsaanslag.
2. Juridisch verweer voorbereiden: als waarnemers de Helpling-route kiezen, kun je proberen de kwalificatie als uitzendovereenkomst te betwisten (beroep op Uber-jurisprudentie).
3. Minnelijke regeling overwegen: rechtstreeks betalen aan waarnemer tegen kwijting, zodat UWV-procedure vermeden wordt.
4. Adviseur inschakelen: bereken de risico’s en onderzoek mogelijkheden voor betalingsregeling of kwijtschelding.
5. Betaling opschorten: als u nog moet betalen aan SMAN, betaal helemaal niets (ook niet aan de curator) tot duidelijk is dat u geen risico loopt door de SMAN-constructie.

Berntsen Mulder Advocaten: gespecialiseerd in insolventierecht en arbeidsrecht

Voor meer informatie over dit juridisch mijnenveld staan de specialisten van Berntsen Mulder Advocaten u graag te woord. Onze advocaten op de gebieden van insolventierecht (faillissementsvorderingen, loongarantieregeling) en arbeidsrecht (kwalificatie arbeidsovereenkomst, uitzendovereenkomst) zijn expert in deze materie.

1. Waarnemend huisarts en wilt u uw geld terugzien? We analyseren welke route het meest kansrijk is in uw specifieke situatie en ondersteunen bij UWV-procedures, arbeidsrechtelijke claims of faillissementsvorderingen.
2. Praktijkhoudend huisarts en vrees voor inlenersaansprakelijkheid? We adviseren over juridische verweren, minnelijke regelingen en fiscale strategieën om je exposure te beperken. 

 

---

 

Heeft u vragen over dit onderwerp? Wilt u meer weten over uw specifieke situatie? U kunt altijd vrijblijvend een afspraak maken met onze specialist op dit rechtsgebied.
Of belt u met ons via 0172 – 49 43 45 of vul het contactformulier in.